San Finx, a catástrofe de 1960: “un exercicio de memoria histórica medioambiental”

Lousame, 1960. Unha presa de decantación de residuos das minas de San Finx rebenta, arrastrando río abaixo lodos e áridos. Deste evento, batizado como a "catástrofe de 1960", apenas existen rexistros escritos. Hoxe, as presas están abandonadas, en risco dunha nova rotura. A responsabilidade evaporouse. Pero o relato do acontecido sobrevive na fráxil memoria da veciñanza, ao tempo que unha nova concesionaria e a administración se empeñan en reescribir a historia.

O xoves 28 de marzo estrearase na Casa da Cultura de Noia “San Finx 1960”, o máis recente traballo da documentalista Irene Pin producido para o Centro de Saberes para a Sustentabilidade, institución recoñecida oficialmente pola Universidade das Nacións Unidas, coa colaboración de Nós Televisión.

- Publicidade -

En 1960, a routura da presa máis grande da explotación de wolframio de Lousame deixou baldíos todos os terreos ao seu paso. Unha historia esquecida sobre a que o documental  “San Finx: a catástrofe de 1960”  achega un pouco de luz. A nosas cámaras quixeron conversar coa artífice, Irene Pin Basanta, que considera isto un “exercicio de memoria histórica medioambiental“.

“Puido afectar á poboación, pero non se saben os efectos”, explica “non existen estudos porque daquela non se facían”, o que fai deste desastre medioambiental unha mera anécdota para todos menos para os residentes. As súas testemuñas son parte fundamental da peza videográfica, xunto con voces de asociacións de ecoloxistas e expertos que coinciden en que a catástrofe de San Finx continúa a ser visible hoxe en día.

Alén diso, este é un problema aínda presente, porque como explica Irene Pin, “as outras balsas seguen alí, abandoadas, e ninguén quere facerse cargo da súa responsabilidade”. Un perigo porque poderían chegar a afectar á ría de Noia. Pero o máis sorprendente foi a decisión agora paralizada de renovar a concesión da explotación en 2009, que a ollos da autora “está cargado de irregularidades“, “como acontece con outros moitos proxectos de extractivismo” engade.

Un proxecto didáctico

Trátase dun pioneiro traballo de investigación audiovisual que se adentra no inexplorado campo da memoria histórica ambiental, poñendo no foco a ocultación durante décadas das consecuencias e implicacións ambientais de industrias como a mineira. O coñecemento do pasado é imprescindible no presente para evitar a repetición destes desastres ambientais no futuro.

O documental esta integrado dentro dun proxecto máis amplo para abordar este tema medioambiental dende a educación. A peza audiovisual está enfocada ás escolas de secundaria, e un libro ilustrado será empregado nas primarias para concienciar sobre os efectos reais da actividade mineira.

“O discurso que nos están vendendo é que isto é marabilloso, que a mina non contamina e todo é xerar emprego”, explica Irene, pero “estamos xerando riqueza cagándonos o noso medio, que é algo moitísimo máis importante”.

A Directora

Irene Pin, directora do documentario, tense creado un oco no mundo do documentario galego con traballos de divulgación e crítica social. En 2017 presentaba xunto con Bego Fernández ‘Morrer de vagar’, filmado en campos de refuxiadas en Grecia, e un ano antes gañaba no Festival de Cine de Roca o premio á mellor curta galega con ‘Ai, Pardiñas, dásme a vida’.

Faite socia, faite socio

As socias e socios de Nós Televisión son un piar básico. Desde moi pouco, a túa achega económica pode axudarnos a consolidar este espazo audiovisual libre e en galego